Druga rzecz to chemia. Politura to żywica rozpuszczalna w alkoholu — stąd prosta zasada: nie czyścimy jej niczym na bazie alkoholu, a ślady po palcu czy potarcia schodzą miękką, lekko zwilżoną wodą ściereczką. Nawet woda potrafi zostawić „mleczne” ślady, a alkohol po prostu narusza film. Głębsze plamy – do lutnika.

No i pot, kontakt ze skórą. Przy długim graniu ramieniem na płycie wierzchniej politura z czasem się wyciera; u niektórych osób pot działa wręcz korozyjnie i powoduje matowienie. Pomaga cienka koszulka lub ściereczka między ręką a pudłem oraz rytuał: po graniu szybkie przetarcie instrumentu.

Na plus — i to ogromny — naprawialność. Politura daje się łatwo „odświeżyć” lub punktowo zreanimować, bo nowa warstwa łączy się chemicznie ze starą. To jeden z powodów, dla których wciąż ją wybieram do instrumentów koncertowych mimo kaprysów w eksploatacji.

Podsumowując po mojemu: szelak brzmi i wygląda obłędnie, ale trzeba o niego dbać — stabilna wilgotność, brak przegrzewania, zero alkoholu przy pielęgnacji, ochrona przed potem i regularne delikatne czyszczenie. W zamian dostajemy brzmienie, którego nie da się podrobić, i wykończenie, które zawsze można z klasą odnowić u dobrego lutnika

Piszę do Ciebie jako stary przyjaciel, Lucjan Gałązka, z lekkim wzruszeniem po lekturze Twojego rankingu gitar. Twoje spostrzeżenia przywołały mi wspomnienia dawnych czasów, kiedy kończyłem Akademię Muzyczną i pierwsze poważne gitary trafiały w moje ręce. Pamiętam, jak jeszcze w latach osiemdziesiątych lutnicze instrumenty były czymś niemal mitycznym – każdy z nas marzył o Ramirezach czy Conde, a zdobycie takiego egzemplarza graniczyło z cudem. Dziś świat wygląda zupełnie inaczej: z jednej strony mamy dostęp do nieskończonej liczby marek i modeli, a z drugiej – często brakuje w nich tego ducha, który dawały nam stare, dobre gitary klasyczne robione z pietyzmem.

Patrzę na współczesne instrumenty lutnicze i zastanawiam się, jak wiele czynników wpływa na ich jakość. Największe znaczenie, tak jak sam dobrze wiesz, ma drewno – selekcja i sezonowanie to podstawa. Kiedyś lutnicy odkładali deski cedru czy świerku na dekady. Zdarzało mi się grać na gitarze, której top był sezonowany dwadzieścia lat – dźwięk miał w sobie głębię, której nie sposób podrobić. Obecnie rynek wymusza szybki obrót materiałem. Drewno suszone sztucznie nie ma tej samej równowagi, a ja czuję to pod palcami niemal natychmiast.

Dużo mówi się dzisiaj o podwójnych topach. Pamiętam, jak pierwszy raz wziąłem taki instrument – rezonans ogromny, mocny, wręcz natarczywy. Powiem szczerze, denerwuje mnie ta agresywność brzmienia. Mam wrażenie, że gubi się subtelność, ta intymność gitary klasycznej. Oczywiście, na scenie, w dużej sali, taki instrument ma przewagę, ale dla mnie to jakby porzucić rozmowę przy kominku na rzecz krzyku w megafon. Zdecydowanie wolę pojedynczy top, nawet jeśli nie przebija orkiestry, to za to koi i otula.

Ceny natomiast… cóż, powiem wprost – to szaleństwo. Instrumenty, które dawniej były dostępne dla przeciętnego muzyka z pasją, dziś kosztują tyle, że młodzi gitarzyści muszą sięgać po kredyty, żeby zdobyć coś naprawdę dobrego. Nawet najlepsza gitara nie powinna być luksusem poza zasięgiem. Mam wrażenie, że ten rynek trochę się zagalopował. Może dlatego z takim uznaniem patrzę na inicjatywy z instrumentami w niższych cenach – to rzeczywiście daje ludziom szansę dotknięcia wysokiej klasy instrumentu bez konieczności sprzedaży samochodu.

Twoja uwaga, że nie można już pisać wprost o złych gitarach, też mnie zastanowiła. Czasy się zmieniają – kiedyś dyskusja była bardziej otwarta, dziś każdy boi się prawników i „słusznych modeli”. Ale dobrze, że wciąż podkreślasz, które marki warto znać. Twój ranking gitar w obecnej formie – bardziej subiektywny, osobisty – ma dla mnie jeszcze większą wartość. Bo przecież nie chodzi tylko o listę marek, ale o Twoje doświadczenie i rękę lutnika.

Cieszę się, że wciąż masz w sobie tę pasję, że potrafisz wskazać, które instrumenty mają duszę. Wiesz, że zawsze podziwiałem Twój warsztat i Twoje ucho. Ja sam wciąż wierzę, że najlepsze gitary klasyczne powstają wtedy, gdy drewno, czas i ręka mistrza spotkają się w odpowiednim momencie. Żadne rankingi, żadne tabelki tego nie zastąpią – ale dla młodych, zagubionych gitarzystów to, co robisz, jest ogromną pomocą.

Kończę ten przydługi list z nadzieją, że niedługo spotkamy się przy kawie i weźmiemy do rąk parę instrumentów – choćby po to, by przypomnieć sobie, jak pachnie świeżo otwarta gitara i jak brzmi pierwszy akord w nowej sali.

Pozdrawiam Cię serdecznie, Konstanty, i życzę wytrwałości w Twojej pracy – zarówno w lutnictwie, jak i w tym trudnym pisaniu w polskim internecie.

Twój dawny kolega,
Lucjan Gałązka

Oczywiście, nitro ma swoje kaprysy. Nie jest tak odporny jak nowoczesne poliuretany – potrafi się łatwo zarysować, a pot czy kosmetyki mogą zostawić ślady. W upalne dni potrafi nawet lekko „zmięknąć”, więc trzeba uważać na długie granie w mocnym słońcu czy przechowywanie gitary w rozgrzanym aucie. No i zapach – wielu lutników żartuje, że nitro pachnie magią, ale w praktyce to substancja wymagająca ostrożności.

Mimo to wciąż wybieram nitro, bo ma świetny kompromis: nie tłumi rezonansu tak jak poliester, daje gitarze głębię brzmienia i pozwala jej się naturalnie rozwijać z czasem. To wykończenie, które starzeje się razem z muzykiem i dzięki temu tworzy coś, co trudno podrobić – indywidualny charakter instrumentu.

Sam uważam, że opinie o double top nie mogą być jednoznaczne – to kwestia gustu i potrzeb. W repertuarze współczesnym i koncertowym gitara podwójny top sprawdza się znakomicie, ale w muzyce romantycznej wielu gitarzystów wciąż wybiera single top ze względu na naturalną głębię i ciepło. Dlatego moja rada jest taka: warto posłuchać różnych instrumentów i skonfrontować własne wrażenia z tym, co mówią inni. Bo opinie o podwójnym topie są podzielone, a ostateczny wybór zawsze zależy od muzyka.